Tajemnica kapsuły czasu z kościoła św. Władysława w Szydłowie
Zaczęło się od gwałtownej burzy, która uszkodziła kościelną wieżę. Potem był niebezpiecznie zwisający krzyż, jego spektakularny demontaż i tajemnicza metalowa kula. A w niej – wiadomości sprzed dziesięcioleci, nazwiska zapomnianych budowniczych, fundatorów i świadectwa wydarzeń, które na nowo ożywiły historię Szydłowa. Nikt nie przypuszczał, że niszczycielski żywioł przyniesie ze sobą tak niezwykłe odkrycie.
Ostatnie dni czerwca 2026 roku upływały pod znakiem wyjątkowych upałów. Temperatury dochodziły do 38 stopni Celsjusza, dając się we znaki ludziom, zwierzętom i roślinom. W środę, 1 lipca, pod wieczór nad regionem zaczęły piętrzyć się ciemne chmury, zwiastujące gwałtowne załamanie pogody. Niebo nad Szydłowem z minuty na minutę ciemniało. Zerwał się porywisty wiatr, a po chwili lunął rzęsisty deszcz.
Około godziny 19.00 zrobiło się niemal zupełnie ciemno. Świata nie było widać. Wiatr szarpał koronami drzew, łamał gałęzie i uderzał w dachy budynków. Strugi deszczu siekły rozgrzaną ziemię. Szydłów znalazł się pod ciężką zasłoną wody, wiatru i ciemności.

Kiedy nawałnica zaczęła słabnąć, stopniowo odsłaniał się obraz zniszczeń. Uszkodzone dachy, połamane drzewa, zerwane tablice i porozrzucane gałęzie świadczyły o sile żywiołu. Do usuwania skutków burzy ruszyło ponad stu strażaków i ponad dwadzieścia pojazdów pożarniczych.
Wśród obiektów, które nie oparły się nawałnicy, znalazł się również zabytkowy kościół pw. św. Władysława. Krzyż wieńczący jego strzelistą wieżyczkę, od dziesięcioleci charakterystyczny element panoramy Szydłowa, został uszkodzony i zwisał bezwładnie niczym złamany maszt okrętu po przejściu sztormu.
Wtedy jeszcze nikt nie przypuszczał, że właśnie ten widok stanie się początkiem zupełnie innej, fascynującej historii.
Tajemnica metalowej kuli
Proboszcz parafii, ks. Ryszard Piwowarczyk, niezwłocznie zlecił usunięcie zagrożenia. Uszkodzony krzyż mógł w każdej chwili spaść, stwarzając niebezpieczeństwo i powodując dalsze zniszczenia.
Dwa dni później byliśmy świadkami spektakularnej operacji. Dwaj alpiniści z firmy Montis Prace Wysokościowe wspięli się na kościelną wieżę, a następnie ostrożnie zdemontowali krzyż wraz z metalową kulą i bezpiecznie opuścili go na ziemię.

To właśnie kula, umieszczona bezpośrednio pod krzyżem, natychmiast wzbudziła szczególne zainteresowanie. Tego rodzaju metalowe zwieńczenia kościelnych wież często skrywają bowiem niezwykłe pamiątki. Od stuleci umieszczano w nich dokumenty, monety i inne przedmioty, pozostawiając świadectwo swoich czasów przyszłym pokoleniom. Takie schowki nazywamy dziś kapsułami czasu. Czy również szydłowska kula kryła podobną tajemnicę?
Za zgodą konserwatora zabytków przystąpiono do jej otwarcia. Wewnątrz rzeczywiście znajdowała się niezwykła zawartość – zakorkowana butelka, a w niej zwinięte kartki papieru.
Po otwarciu butelki wydobyto trzy dokumenty. Najstarszy pochodził z 1948 roku. Dwa pozostałe datowane były na rok 1977. W jednej chwili burzliwe wydarzenia lipcowego wieczoru ustąpiły miejsca historii sprzed niemal ośmiu dekad.
Wiadomość od powojennych budowniczych
Najstarszy z odnalezionych dokumentów sporządzono 21 września 1948 roku. Był to czas odbudowy kościoła św. Władysława po zniszczeniach II wojny światowej. W trakcie prowadzonych wówczas prac przywrócono świątyni gotyckie sklepienie, usunięto dwie przybudówki oraz odbudowano dach i wieżyczkę. Dach pokryto gontem, a na szczycie umieszczono metalowy krzyż.
Właśnie zakończenie tych prac upamiętniał dokument, który przetrwał zamknięty wysoko nad Szydłowem aż do naszych czasów. W akcie zapisano:

Akt
założenia Świętego Krzyża na wieży kościoła rzymsko-katol. Świętego Władysława w Szydłowie parafii Szydłów Dekanatu Chmielnickiego Diecezji Kieleckiej.
Mistrz ciesielski Ramus Ludwik pomocnicy Ramus Tadeusz, Suchojad Roman, Raganiewicz Józef, Stawecki Stanisław.
Czynności przy tem zostały ukończone
w dniu 21 września 1948 roku.
Dnia dwudziestego pierwszego września tysiąc dziewięćset czterdziestego ósmego roku proboszczem parafji Szydłów był przewielebny Ksiądz Konstanty Tomal.
Mistrz prowadzący roboty przy budowie wieży kościelnej Ramus Ludwik z Szydłowa.
Szydłów dn. 21. IX 1948 r.
Te kilka zdań, zapisanych starannym odręcznym pismem, przywraca pamięć o ludziach, którzy podnosili świątynię z wojennych zniszczeń. Poznajemy nazwisko mistrza ciesielskiego Ludwika Ramusa i czterech współpracujących z nim rzemieślników: Tadeusza Ramusa, Romana Suchojada, Józefa Raganiewicza i Stanisława Staweckiego. Proboszczem szydłowskiej parafii był wówczas ks. Konstanty Tomal.
Na kolejnej stronie zachował się jeszcze jeden zapis, prawdopodobnie również pochodzący z 1948 roku. Wymienia on Antoniego Błąda i jego żonę Walerię jako osoby pomagające przy odbudowie kościelnej wieży. Najprawdopodobniej małżonkowie udzielili wsparcia finansowego lub rzeczowego przy realizacji przedsięwzięcia.
Nazwiska te mogą być dobrze znane starszym mieszkańcom Szydłowa. Warto przy tej okazji przypomnieć, jak Antoniego i Walerię Błądów wspominał na łamach „Kuriera Ziemi Szydłowskiej” nieżyjący już Ryszard Kuc, wielce zasłużony dla naszego czasopisma regionalista i kronikarz szydłowskiej codzienności:
„Antoni i Waleria Błąd prowadzili restaurację. Byli solą w oku socjalistycznej władzy finansowej. Mistrzowsko unikali likwidacji. Była więc restauracja, potem winiarnia, piwiarnia i kawiarnia (kawa tylko zbożowa, ale z prądem) i na koniec herbaciarnia też z prądem. Lubiane tanie miejsce spotkań towarzyskich, znane z błędnych schodów po których bardzo łatwo się wchodziło i trudno schodziło. Znani i lubiani restauratorzy.”
Tak oto jedno nazwisko odnalezione na pożółkłej kartce przywołuje nie tylko historię odbudowy zabytku, ale także obraz dawnego Szydłowa – jego mieszkańców, miejsc spotkań i codziennego życia.
Rok 1977 – kolejne pokolenie pozostawia swój ślad
Historia zapisana w kapsule nie kończy się jednak na 1948 roku. Pod wspomnianym dopiskiem dotyczącym Antoniego i Walerii Błądów umieszczono bowiem kolejny akt, pochodzący z 1977 roku.
Podczas przeprowadzonego wówczas remontu kościelnej wieży otwarto wcześniejszą kapsułę, a następnie uzupełniono jej zawartość o nowe dokumenty. W ten sposób następne pokolenie pozostawiło własne świadectwo dla przyszłości. W dokumencie czytamy:

Szydłów 10 czerwca 1977 r.
Akt nowego pokrycia całego kościoła nowym gontem łupanym i gruntownego remontu wieży kościoła św. Władysława w Szydłowie. Prace te zostały wykonane za Księdza Proboszcza Kanonika Wincentego Dudzika. Poświęcenie zostało dokonane 27 czerwca 1977 r. w odpust św. Władysława przez Księdza Biskupa Dr Jana Jaroszewicza Ordynariusza Diecezji Kieleckiej.
Wykonawcy robót przy dachu i wieży:
Mistrz Henryk Mazur z Szydłowa, Czeladnik Tadeusz Ramus z Szydłowa, Czeladnik Roman Cecot z Szydłowa.
Pomocnicy: Stanisław Wojterski z Szydłowa
i Józef Kaniszewski z Szydłowa.
pieczęć okrągła:
[Sigillum Eclesiae Parochialis Szydłoviensis]
pieczęć: [Rzymsko-Katolicka Parafia Szydłów Pow. Staszów]
Proboszcz Parafji Szydłów
Ksiądz Kanonik Wincenty Dudzik
Dokument potwierdza, że w 1977 roku przeprowadzono gruntowny remont kościelnej wieży, a cały dach świątyni pokryto nowym gontem łupanym. Pracami kierował mistrz Henryk Mazur, któremu pomagali szydłowscy rzemieślnicy.
Uwagę przyciąga szczególnie jedno nazwisko – Tadeusz Ramus. Osoba o tym samym imieniu i nazwisku została wymieniona również w akcie z 1948 roku. Wszystko wskazuje więc na to, że ten sam cieśla uczestniczył zarówno w powojennej odbudowie kościoła, jak i w jego kolejnym remoncie, niemal trzydzieści lat później.

Trzecim dokumentem odnalezionym w kapsule okazało się zaproszenie, sporządzone na maszynie do pisania i opatrzone pieczęcią parafialną.

pieczęć: [Rzymsko-Katolicka Parafia Szydłów Pow. Staszów]
Szydłów dnia 10.06.1977 r.
Z A P R O S Z E N I E
Dnia 27 czerwca 1977 roku w Szydłowie o godz. 11³⁰ zostanie odprawiona uroczysta suma odpustowa ku czci św. Władysława.
Sumę tę odprawi J. Eks. Ks. Bp. Dr. Jan Jaroszewicz, Ordynariusz Kielecki przy współudziale kapłanów obchodzących w tym roku 25-lecie święceń kapłańskich. Po sumie Ks. Bp. dokona poświęcenia nowego ogrodzenia placu kościelnego, nowego pokrycia kościoła, konfesjonałów, polichromii kaplicy i nowego ołtarza.
Na poświęcenie i powyższą uroczystość uprzejmie zapraszam ukochanych parafian i proszę o złożenie ofiary na pokrycie kosztów związanych z dokonanymi pracami.
pieczęć okrągła:
[Sigillum Eclesiae Parochialis Szydłoviensis]
Proboszcz Parafii Szydłów
[podpis odręczny]
Ks. Kan. Wincenty Dudzik
Zaproszenie pokazuje, jak szeroki był zakres prac przeprowadzonych wówczas przy świątyni. Oprócz remontu wieży i wymiany gontowego pokrycia wykonano nowe ogrodzenie placu kościelnego, konfesjonały, polichromię kaplicy oraz nowy ołtarz.
Wszystkie te przedsięwzięcia zostały uwieńczone uroczystością odpustową ku czci św. Władysława, zaplanowaną na 27 czerwca 1977 roku, z udziałem biskupa kieleckiego Jana Jaroszewicza.
Ciekawy jest również sam sposób sporządzenia aktu. Chociaż nosi on datę 10 czerwca, o poświęceniu zaplanowanym na 27 czerwca wspomina już w czasie przeszłym. Autorzy, przygotowując dokument do zamknięcia w kapsule, pisali z myślą o przyszłych pokoleniach, dla których uroczystość miała być już dawno minioną historią. Trudno o bardziej dosłowny przykład wiadomości wysłanej w przyszłość.
Krzyż, który przypomniał nazwiska fundatorów
Dokumenty ukryte w metalowej kuli nie były jedyną niespodzianką. Sam krzyż, który przez dziesięciolecia górował nad Szydłowem, również okazał się niezwykłym świadectwem historii. U jego podstawy zachowała się metalowa tabliczka z 1948 roku. Wybito na niej nazwiska projektanta, wykonawcy oraz osób, które wsparły ufundowanie krzyża.
Na tabliczce widnieją następujące napisy:

PROJEKT. INŻ. ARCH.
J. ŻUKOWSKI
WYKONAŁ MISTRZ
WŁ. CZAPLA
W STASZOWIE
––––––––––
FUNDATOROWIE:
KS. K. TOMAL
A. SKOTNICKI
ST. ZAŻYCKI
J. SKOTNICKI
FR. SAJKIEWICZ
ST. ZAŻYCKI
WŁ. GOMUŁCZYŃSKI
J. GARDYŃSKI
WŁ. KLUSZCZYŃSKI
A. CHYZIŃSKI
P. KLAMCZYŃSKI
J. ARENDARSKI
J. ZARZYCKI
W. KLUSZCZYŃSKI
J. ZARZYCKI
R. KANISZEWSKI
A. ZIEMBLICKI
L. KLUSZCZYŃSKI
J. KLUSZCZYŃSKI
J. JUSZCZAK
1948 R.
Projektantem krzyża był inżynier architekt Jerzy Żukowski, który odegrał ogromną rolę w powojennej odbudowie zabytków Szydłowa. Wykonał go natomiast mistrz kowalski Władysław Czapla z Jabłonicy. Pozostałą część inskrypcji zajmuje wykaz fundatorów. Znajduje się na nim dwadzieścia pozycji, wśród których wymieniono także ówczesnego proboszcza parafii, ks. Konstantego Tomala.
Pozostałe wymienione osoby to mieszkańcy Szydłowa. Ich identyfikację pozostawiamy Czytelnikom. Być może ktoś rozpozna wśród nich swojego ojca, dziadka, pradziadka albo dalszego krewnego. Może w rodzinnych albumach zachowały się ich fotografie, a w pamięci potomków – opowieści o powojennej odbudowie świątyni.
Byłoby niezwykle cenne, gdyby udało się przywrócić pamięć o tych ludziach – zarówno wymienionych na tabliczce, jak i w dokumentach – oraz dowiedzieć się czegoś więcej o ich życiu. Zachęcam wszystkich, którzy posiadają jakieś informacje, do kontaktu z autorem: e-mailowo (promocja@szydlow.pl), osobiście lub telefonicznie (Urząd Miasta i Gminy w Szydłowie, pok. 2, tel. 41 354 51 25 wew. 245).
Metalowa kula pod krzyżem kryje jeszcze jedną ciekawostkę, niezwiązaną bezpośrednio z historią parafii. Jak wyjaśnił geodeta Łukasz Ćwiek, pełniła ona również funkcję punktu odniesienia podczas pomiarów geodezyjnych. Takie charakterystyczne, dobrze widoczne z daleka elementy wysokich budowli wykorzystywane są jako cele pomiarowe, między innymi przy wyznaczaniu kierunków i położenia punktów w terenie. Krzyż, który przez tyle lat był przede wszystkim religijnym i architektonicznym symbolem Szydłowa, miał więc również swoje miejsce w historii pomiarów geodezyjnych.
Burza, która przeszła nad Szydłowem, wyrządziła poważne szkody, nie oszczędzając również zabytkowego kościoła św. Władysława. Paradoksalnie jednak to niszczycielski żywioł pozwolił wydobyć na światło dzienne zapomniane już fakty i historie ludzi, którzy przecież żyli tu całkiem niedawno.
Z pożółkłych kartek i metalowej tabliczki wyłoniły się nazwiska budowniczych, rzemieślników, duchownych i fundatorów. Ludzi, którzy w trudnych powojennych czasach odbudowywali swoją świątynię, a później przez kolejne dziesięciolecia troszczyli się o jej zachowanie.
Jedno wydarzenie przywołało wspomnienia, obudziło emocje i nostalgię. Sprawiło, że przeszłość, zamknięta na kilkadziesiąt lat w niewielkiej metalowej kuli, znów stała się żywa i bliska.
W Szydłowie przywykliśmy, że ślady historii odnajdujemy najczęściej pod naszymi stopami – w ziemi, pośród dawnych murów, fundamentów i archeologicznych pozostałości minionych epok.
Tym razem historia przyszła do nas z góry…
Piotr Walczak
Zdjęcia dokumentów Parafia Szydłów, pozostałe autor
Artykuł został opublikowany w „Kurierze Ziemi Szydłowskiej” Nr 2/2026 (86).
Dopiszmy dalszy ciąg tej historii
W dokumentach znalezionych w kuli pojawiają się nazwiska mieszkańców z terenu parafii Szydłów, budowniczych, rzemieślników i osób zaangażowanych w remonty kościoła w 1948 i 1977 roku. Wielu z nich żyje jeszcze we wspomnieniach rodzin i mieszkańców.
Jeśli rozpoznajesz któreś z nazwisk, pamiętasz te osoby, posiadasz ich fotografie albo wiesz coś o pracach przy kościele – napisz do nas (promocja@szydlow.pl) lub zostaw komentarz. Chętnie uzupełnimy tę historię o wspomnienia świadków i ich rodzin.
Dodaj komentarz